Nörogenetik sendromlar

22q11.2 delesyon sendromu (DiGeorge / velokardiyofasiyal sendrom)

En sık kromozomal mikrodelesyon sendromu — doğuştan kalp hastalığı, bağışıklık yetmezliği, hipokalsemi, öğrenme güçlükleri ve yüksek yaşam boyu psikiyatrik hastalık riski; ergenlikten itibaren psikoz taramasıyla.

22q11.2 delesyon sendromu insanlarda en sık görülen kromozomal mikrodelesyondur ve yaklaşık 2.000 ila 4.000 canlı doğumda 1'ini etkiler. 22. kromozomun uzun kolundaki, yaklaşık 50 geni — bu genler arasında, faringeal-ark gelişimindeki rolü fiziksel bulguların çoğunun altında yatan TBX1 de vardır — ortadan kaldıran tipik olarak 3 Mb'lik bir delesyondan kaynaklanır (%60-80'inde doğuştan kalp hastalığı, damak anomalileri, T-hücre bağışıklık yetmezliğiyle birlikte timus hipoplazisi, hipokalsemiyle birlikte paratiroid hipoplazisi, belirgin yüz özellikleri). Nörogelişimsel olarak, ciddi psikiyatrik hastalık için bilinen en yüksek monogenik / genomik risklerden birini taşır: 22q11.2DS'li erişkinlerin yaklaşık %30'u otuzlu yaşlarına kadar psikoz (çoğu zaman şizofreni spektrumu bozukluğu) geliştirir. Zihinsel engel çoğu olguda hafiftir (ortalama IQ ~70), matematik ve görsel-uzamsal akıl yürütmede özgül zayıflıklar vardır. Modern bakım çok disiplinli, yaşam boyu sürer ve giderek psikiyatrik prodromun ergenlikten itibaren erken belirlenmesini vurgular.

Bir bakışta

Neden: 22q11.2 kromozomunda (TBX1 dahil) ~3 Mb'lik delesyon; çoğu de novo, ~%10 kalıtsal
Kalp: %60-80'inde doğuştan kalp hastalığı — Fallot tetralojisi, kesintili aortik ark, VSD, trunkus arteriozus
Sık özellikler: Damak anomalileri, T-hücre bağışıklık yetmezliği, hipokalsemi, öğrenme güçlükleri, tipik yüz görünümü, böbrek anomalileri
Psikiyatrik risk: Erişkinlerin ~%30'unda şizofreni spektrumu bozukluğu; çocuklukta kaygı, DEHB, otizm, OKB sık
İzlem: Yaşam boyu: kardiyoloji, immünoloji, KBB, kalsiyum, endokrin, gelişimsel + ergenlikten itibaren psikiyatrik

Nedir

22q11.2 delesyon sendromu, başlangıçta ayrı ayrı tanımlanan birkaç durumun birleştirici tanısıdır — DiGeorge sendromu (bebeklikteki kalp-timus-paratiroid tablosu), velokardiyofasiyal sendrom (konuşma, damak ve yüz özellikleri) ve konotrunkal anomali yüz sendromu. Bunların hepsi, o bölgenin alışılmadık segmental-tekrar yapısı sayesinde mümkün olan, 22. kromozomdaki aynı tekrarlayan mikrodelesyondan kaynaklanır. Tam sendrom değişkendir; her çocukta kalp hastalığı, bağışıklık yetmezliği veya psikiyatrik hastalık olmaz, ama her çocuğun yapılandırılmış çok sistemli izleme ihtiyacı vardır çünkü bu özelliklerin herhangi biri tek başına gözden kaçabilir.

Nasıl ortaya çıkar

Belirtiler yaşam boyu yayılır:

Yenidoğan — kalp üfürümü veya kanala bağımlı doğuştan kalp hastalığı; hipokalsemik nöbetler; T-hücre yetmezliğiyle ilişkili enfeksiyonlar; damak yetmezliğine bağlı burundan kaçak
Bebek — beslenme güçlükleri (damak, yutma); büyüme geriliği; tekrarlayan enfeksiyonlar; gecikmiş motor ve konuşma basamakları
Yürüme dönemi — tipik yüz özellikleri (uzun yüz, kapaklı göz kapakları, tüp şeklinde burun, küçük ağız, belirgin burun kökü); burundan konuşma, dil gecikmesi
Okul çağı — özgül öğrenme güçlükleri (özellikle matematik, görsel-uzamsal); DEHB; kaygı; toplumsal iletişim farklılıkları
Ergen — ortaya çıkan psikiyatrik belirtiler (kaygı, duygudurum bozukluğu, prodromal psikoz); eğitsel zorluklar yoğunlaşır
Erişkin — yaklaşık %30'unda şizofreni spektrumu bozukluğu; küçük bir azınlıkta erken başlangıçlı Parkinson hastalığı

Tanı

Tanı testi, kromozomal mikrodizi (CMA), MLPA veya 22q11.2 için hedefli FISH ile yapılır. Tüm ekzom ve tüm genom dizilemesi, tek nükleotid yaklaşımı kullanılırsa delesyonu saptar (tüm genom dizilemesi en iyisidir). Bugün çocukların çoğuna, doğuştan kalp hastalığı veya gelişimsel gecikme nedeniyle yapılan CMA ile tanı konur; önemli bir azınlığa ise erişkinlikte ilk kez bir psikiyatrik başvurudan sonra tanı konur.

İzlem

Uluslararası 22q11.2 Delesyon Sendromu Konsorsiyumu kılavuzları (en güncel kapsamlı güncelleme 2023) yapılandırılmış, yaşam boyu bir izlem programı önerir:

Kardiyoloji — tanıda ekokardiyogram; yapısal lezyon varsa yaşam boyu izlem
İmmünoloji — bebeklikte T-hücre alt grupları; yaşam boyu aşılama rehberliği (canlı aşılar kişiye göre)
Kalsiyum — tanıda, araya giren hastalıkta, her ameliyat öncesi (anestezi riski) ve ergenlikte (belirtili hipokalsemi için yüksek riskli dönem) ölçülür
KBB — damak değerlendirmesi; işitme; adenoidektomi velofaringeal yetmezliği kötüleştirdiği için birçok hastada kontrendikedir
Endokrin — büyüme, ergenlik, tiroid; yıllık kalsiyum / paratiroid
Böbrek — bir kez ultrason (%30'unda böbrek anomalileri)
Gelişimsel — okula başlarken nörogelişimsel değerlendirme; kişiye özel öğrenme desteği; konuşma ve dil terapisi
Ruh sağlığı — çocukluk boyunca kaygı ve DEHB taraması; 12 yaşından itibaren Prodromal Sendromlar için Yapılandırılmış Görüşme gibi geçerli araçlarla yapılandırılmış psikiyatrik tarama (yıllık); prodromal psikoz belirlenirse erken müdahale hizmetleri

Belirtiye göre tedavi

İyileştirici bir tedavi yoktur. Bakım belirti odaklı ve çok disiplinlidir:

Doğuştan kalp hastalığı — endike olduğunda bebeklikte cerrahi / kateter temelli düzeltme, yaşam boyu kardiyoloji izlemiyle
Hipokalsemi — kalsiyum ve aktif D vitamini (kalsitriol veya alfakalsidol); düzenli izlem
Bağışıklık yetmezliği — şiddetli olgularda IVIG; antibiyotik profilaksisi; dikkatli aşılama programı
Damak anomalileri — konuşma ve dil terapisi; gerekirse faringoplasti
Öğrenme güçlükleri — bireyselleştirilmiş eğitim planı; matematiğe özgü müdahale
DEHB — uyarıcı ilaçlar güvenli ve etkili; psikiyatrik izlem
Kaygı ve duygudurum bozuklukları — birinci basamakta BDT; dikkatli izlemle SSRI'lar
Prodromal psikoz — erken müdahale yönlendirmesi; psikoz ortaya çıkarsa ikinci kuşak antipsikotikler; tedaviye dirençli olgularda klozapin (kabul edilebilir ama başlangıçtaki bağışıklık sorunları nedeniyle dikkatli nötrofil izlemiyle)

Seyir

Modern çok disiplinli bakımla, yaşam beklentisi etkilenmemiş nüfusa kıyasla yalnızca orta düzeyde kısalır — bu da çoğunlukla kardiyak ve psikiyatrik sonuçlardan kaynaklanır. Erişkinlerin çoğu bağımsız veya yarı bağımsızdır. Ruh sağlığı sonuçları — özellikle %30'luk şizofreni spektrumu riski — uzun vadeli hastalık yükünün çoğunu oluşturur; bu nedenle ergenliğin ortasından itibaren erken belirleme ve müdahale artık 22q11.2DS bakımının merkezindedir.

Yüz yüze değerlendirme nasıl yardımcı olabilir

22q11.2DS ile yolculuk eden ailelerin çoğu zaman birçok branşta birçok randevusu olur ve bütün resmi görmekte zorlanırlar. Yüz yüze değerlendirme, kardiyak, bağışıklık, endokrin, gelişimsel ve psikiyatrik konuları 2023 uluslararası kılavuzlarına göre bir araya getirebilir ve doğru izlem programı, psikiyatrik taramanın zamanlaması ve eğitim planı hakkında odaklı sorular hazırlamanıza yardımcı olabilir.

Bu sayfa yalnızca bilgilendirme amaçlıdır — teşhis, tedavi veya reçete değildir — ve çocuğunuzun kendi klinisyenlerinin bakımının yerini almaz.

Seçilmiş kaynaklar

Boot E, Óskarsdóttir S et al. Updated clinical practice recommendations for managing children with 22q11.2 deletion syndrome. Genet Med. 2023; 25: 1605–1631.
Boot E et al. Updated clinical practice recommendations for managing adults with 22q11.2 deletion syndrome. Genet Med. 2023; 25: 1605–1631.
Schneider M et al. Psychiatric disorders from childhood to adulthood in 22q11.2 deletion syndrome: results from the International Consortium on Brain and Behavior in 22q11.2 Deletion Syndrome. Am J Psychiatry. 2014; updated 2023.
Bassett AS et al. Practical guidelines for managing patients with 22q11.2 deletion syndrome. J Pediatr. 2011 / 2024 update.

Son gözden geçirme: 2026-05-27

Tüm hastalıklara göz at Tüm tedavilere göz at

Açıklanmasını istediğiniz bir rapor mu var?

Çocuğunuzun kayıtlarını Şişli, İstanbul'daki muayenehanemize getirin; birlikte yüz yüze inceleyelim.

İletişim

Bu site yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. İçerikler tanı, tedavi veya reçete yerine geçmez; doktorunuzun bakımının yerini almaz.